Interview met Bart Scholten, coördinator Burgerschap MBO Amersfoort
Door: Barbara Kuijper, adviseur/trainer Bureau Lente
Het burgerschapsonderwijs in het mbo staat aan de vooravond van grote veranderingen. Nieuwe wetgeving, een scholingseis voor docenten, een verschuiving van inspannings- naar resultaatverplichting.
En dat alles in een tijd waarin scholen al volop in beweging zijn. Reden genoeg om met iemand te praten die er middenin staat: Bart Scholten, docent en coördinator Burgerschap bij MBO Amersfoort.
De grootste uitdaging: versnippering
Wat zie jij als de grootste uitdaging, Bart?
“Binnen het mbo wordt burgerschap door heel verschillende docenten gegeven,” vertelt Bart. “Met verschillende achtergronden, verschillende accenten én in (te) weinig uren. Daardoor krijgt het vak soms iets van ‘erbij’. Dat is precies waarom de wet wordt aangescherpt. Er is behoefte aan meer eenduidigheid en professionalisering.”
Nieuwe scholingseis voor docenten
Vanaf augustus 2027 geldt een formele opleidingseis voor docenten Burgerschap.
Uiterlijk in 2031 moeten alle scholen daaraan voldoen.
- De scholingseis gaat 30 EC omvatten; een serieuze investering.
- Verschillende hogescholen gaan dit aanbieden, o.a. Windesheim, HTF en Hogeschool van Amsterdam.
- De huidige scholing bij de HvA staat naar verwachting gelijk aan 8 EC, waardoor docenten dus stapsgewijs moeten opbouwen richting de volledige 30 EC.
Bart ziet hier zowel kansen als zorgen:
“De nieuwe eisen zorgen voor meer vakinhoudelijke diepgang, en dat is goed. Maar het vraagt ook veel van teams die al krap in uren zitten. Je moet tijd, ruimte én visie organiseren.”
Nieuwe opleidingseisen voor docenten (30 EC)
Vanaf augustus 2027 komt er een formele opleidingseis voor docenten die Burgerschap geven.
En die eis is niet klein: 30 EC aan scholing, verspreid over meerdere leeruitkomsten die landelijk worden vastgesteld.
Alle scholen moeten hier uiterlijk in 2031 aan voldoen.
Diverse hogescholen, zoals Windesheim, HTF en de Hogeschool van Amsterdam, bereiden momenteel scholing voor. Bart volgt zelf een opleiding aan de HvA:
“De scholing die wij nu volgen staat waarschijnlijk gelijk aan zo’n 8 EC. Dat is mooi voor een start, maar we zullen als team de komende jaren moeten doorstappen richting de 30 EC.”
Hij ziet het als een kans om het vak steviger neer te zetten:
“Deze professionalisering geeft docenten meer gereedschap, meer diepgang en een stevigere vakbasis. Maar het vraagt ook tijd, ruimte en duidelijke keuzes van scholen.”
Van inspanningsverplichting naar resultaatverplichting: ‘Dit gaat alles veranderen’
Bart hoeft niet lang na te denken wanneer ik hem vraag wat deze wetswijziging betekent:
“Tot nu toe gold vooral: je móet burgerschap aanbieden. Hoe je dat doet, hoeveel tijd je eraan besteedt en wat studenten precies laten zien, verschilt enorm per opleiding. Straks verandert dat volledig. Dan gaat het niet meer om ‘we hebben het vak gegeven’, maar om wat studenten aantoonbaar kunnen.”
Hij legt uit dat deze verschuiving verder gaat dan alleen een nieuw meetmoment.
“Een resultaatverplichting betekent dat elke school duidelijk moet maken welke ontwikkeling studenten doormaken. Wat ze begrijpen, wat ze kunnen toepassen en hoe ze als burger in de maatschappij staan. Dat vraagt om andere lessen, andere opdrachten, andere gesprekken, noem maar op.”
Volgens Bart raakt deze overgang het hele onderwijsontwerp:
- Curriculum: “Je kunt niet meer een willekeurig projectje of debat toevoegen en dan zeggen dat je burgerschap hebt behandeld. Alles moet in lijn zijn met leeruitkomsten.”
- Toetsing en bewijslast: “Je moet kunnen laten zíen wat studenten geleerd hebben. Niet alleen afvinken, maar onderbouwen.”
- Teamafspraken: “We moeten veel meer samen optrekken. Wat toetsen we? Hoe beoordelen we? Wat verstaan we onder ‘voldoende’?”
- Kwaliteitszorg: “De examencommissie gaat hier een veel grotere rol in krijgen.”
Hij lacht even:
“Het voelt een beetje alsof we van een kruimelpad naar een hoofdweg gaan. En dat is goed, maar het betekent wel dat je als team echt aan de bak moet.”
Inkopen of zelf construeren? De keuze wordt bepalend
Naast de nieuwe verplichtingen komt er ook een examen Burgerschap via CEM (Coöperatie Examens MBO) of Deviant. De examenleveranciers ontwikkelen deze examens op basis van de beschikbare informatie, in afwachting van de definitieve wet.
Maar scholen mogen er óók kiezen zelf een eigen examen te construeren, waarbij studenten werken met:
- portfolio’s
- opdrachten
- bewijslast
- leergesprekken
Bart is duidelijk in zijn voorkeur:
“Ik hoop dat scholen blijven kiezen voor ruimte. Een landelijk examen kan nuttig zijn, maar burgerschap vraagt om actualiteit. Je moet kunnen inspelen op wat er gebeurt in de wereld en niet alleen op wat er in een toetsbank staat.”
De vier nieuwe thema’s (vanaf 2026)
De huidige dimensies van burgerschap verdwijnen. Daarvoor in de plaats komen vier thema’s die beter aansluiten bij de maatschappelijke werkelijkheid van nu:
- Vrijheid en gelijkwaardigheid
- Individu en groep
- Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken
- Macht en besluitvorming
“Het mooie van deze thema’s,” zegt Bart, “is dat ze ruimte geven. Ze nodigen uit tot gesprek, debat, onderzoek. Dat past veel beter bij wat studenten nodig hebben.”
Kansen te midden van verandering
Ondanks alle nieuwe regels, eisen en vragen blijft Bart optimistisch:
“We kunnen de mooie dingen behouden. Ik wil studenten laten oefenen met kritisch denken, met perspectieven, met je mening vormen en durven herzien. Dat blijft de kern.”
Onlangs organiseerde hij een groot studentendebat:
“Het is geweldig om te zien hoe studenten groeien als ze zelf mogen onderzoeken en discussiëren. Dat is burgerschap in actie.”
Waarom Burgerschap nú zo belangrijk is
Volgens Bart is Burgerschap essentieel in onze huidige tijd.
“We leven in een complexe en dynamische samenleving, met vraagstukken op het gebied van politiek, sociale media, etnische dilemma’s en de bescherming van democratische waarden,” vertelt hij. Burgerschapsonderwijs helpt studenten om hun plek te vinden in die veranderende wereld, als kritische, bewuste en betrokken burgers.
De rol van Bureau Lente
Bij Bureau Lente helpen we scholen om richting, rust en structuur te brengen in deze veranderingen. Met:
- het aanscherpen van toetsing, bewijslast en beoordelingskaders rondom Burgerschap
- het ondersteunen van assessorenteams
- het versterken van kwaliteitszorg en examencommissies
Burgerschap wordt grootser, duidelijker en belangrijker! En dat vinden wij alleen maar mooi.
